خانواده همان هسته اولیه یا کانون الفتی است که به حکایت تاریخ، یا به تعبیر جامعه شناسان اولین سنگ بنای اجتماعات اولیه و امروزی را تشکیل داده و میدهد.تأثیر خانواده در شکل گیری جامعه به حدی است که جامعه مجرد از خانواده مفهومی ندارد.

حقوق خانواده اصطلاحی است متداول که از طرفی بیانگر حلقه ای از زنجیره حقوق خصوصی است و از طرف دیگر عنوان شایع برای بیان ضوابط قانونی حاکم بر زندگی مشترک دو انسان با جنسیت مختلف و آثار و توالی ناشی از این زندگی و از جانب سوم مبین امتیازات یا وظایفی است که به اعضای یک مجموعه خانوادگی جهت حسن جریان امور در زندگی مشترک آنها بوسیله مراجع صلاحیتدار قانونی اعطا یا تحمیل میگردد.

اصطلاح خانواده در دو مفهوم عام و خاص بکار میرود.در مفهوم عام عبارتست از مجموعه ای از اشخاص که به جهت خویشاوندی نسبی یا سببی به هم وابسته اند و این وابستگی منشأ آثار و تبعاتی است که در متون قانونی به ویژه طی مواد قوانین مدنی هر کشور بطور یکجا یا پراکنده ضوابط آن بیان و چهارچوبه های حاکم بر این روابط تعیین گردیده است.

مقررات راجع به قرابت و نسب،نفقه،وراثت،نام خانوادگی یا ضوابط مربوط به بعضی مسئولیتهای مدنی و جزایی از قبیل مقررات راجع به دیه عاقله و غیره از این دست محسوب میشود.

اما خانواده در مفهوم خاص عبارتست از مجموعه ای از یک مرد و یک یا احیاناً چند زن و فرزند که صرفاً بدلیل رابطه زناشویی و نتایج حاصل از این رابطه به هم وابسته اند و این وابستگی و حسن جریان زندگی مشترک بین آنها اقتضا دارد تا مقررات خاص و ضوابط دقیقی تدوین و این روابط را تنظیم کند.

منظور از حقوق خانواده(هرگاه این اصطلاح بطور مطلق بکار رود)همین ضوابط و مقررات است معمولاً در متون حقوقی یا قانونی جایگاه خاص و مشخص دارد و مقررات حاکم بر این رابطه در فصل خاص و  در مجموعه قوانین مدنی تحت عنوان قرارداد ازدواج و طلاق تنظیم گردیده است.